Aby zapewnić trwałość zdobyczom Unii Europejskiej i sprostać globalnym wyzwaniom naszych czasów, potrzebujemy duchowej jedności Europy, potrzebujemy europejskiego poczucia tożsamości.

Home » Aktualności » Pierwsza debata z cyklu „(O)cena polskiej transformacji”

Pierwsza debata z cyklu „(O)cena polskiej transformacji”

W systemie komunistycznym istniała jedna instancja władzy, która w momentach kryzysu skupiała na sobie cały gniew społeczny. W systemie kapitalistycznym odpowiedzialność za podejmowane decyzje ulega procesowi rozmycia. Z tego powodu ogólne poczucie zadowolenia z przemian społecznych w Polsce może być stosunkowo wysokie, natomiast w kwestiach szczegółowych panuje o wiele większe zróżnicowanie – powiedział David Ost w trakcie debaty poświęconej ocenie transformacji społeczno-gospodarczej naszego kraju po 1989 roku.

29 maja 2014 roku Fundacja Centrum im. prof. Bronisława Geremka zorganizowała pierwsze spotkanie z nowego cyklu debat i wykładów otwartych „(O)cena polskiej transformacji”. Odbyło się ono w sali seminaryjnej lokalu Państwomiasto na ul. Andersa 29 w Warszawie. W rozmowie udział wzięli:

Waldemar Kuczyński – ekonomista. W 1980 roku członek Komisji Ekspertów przy Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym (MKS). Minister Przekształceń Własnościowych w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Główny doradca ekonomiczny premiera Jerzego Buzka. Publicysta, komentator życia politycznego.

Andrzej Leder – filozof. Kierownik Zespołu Badawczego Filozofii Kultury w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Autor książki Prześniona rewolucja. Ćwiczenie z logiki historycznej (2013).

David Ost – profesor nauk politycznych w Hobart and William Smith Colleges (USA). Od roku 1980 badacz „Solidarności”, procesu demokratyzacji i ruchu związkowego. Wykładał m.in. na Uniwersytecie Warszawskim. Autor książek Klęska Solidarności (2007) oraz Solidarność i polityka anypolityki (1990; wyd. polskie 2014).

Dyskusję prowadziła Karolina Wigura – socjolożka, dziennikarka. Członkini redakcji „Kultury Liberalnej”. Adiunktka w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, członkini Rady Programowej Kongresu Kobiet.

 

            Uczestnicy spotkania rozpoczęli rozmowę od przyjrzenia się różnicom w ocenie klimatu społecznego wokół kolejnych rocznic upadku komunizmu w Polsce. Ostra krytyka transformacji – formułowana przez wybitnych intelektualistów, a zarazem uczestników polskiej opozycji demokratycznej: Karola Modzelewskiego, Marcina Króla – natrafia często na pewien odpór, choć jednocześnie spotyka się ze zrozumieniem, w zależności od gruntu, na który trafiają jej tezy. Można tu odnotować odmienne reakcje środowiskowe, klasowe, pokoleniowe.

            David Ost podkreślił, że w momencie, gdy pojawił się polski przekład książki Klęska „Solidarności” nie wszyscy zdawali sobie sprawę z mechanizmów, które kryły się za przemianami w Polsce. Miały one nie tylko wymiar ekonomiczny, ale również emocjonalny i psychologiczny. Racjonalistyczna motywacja transformacji, zakładająca dziejową konieczność i nieodwracalność tego procesu, nie dopuściła do głosu wykluczonych, których obecnie „zagospodarowały” ugrupowania radykalne i skrajne.

            Z kolei Waldemar Kuczyński zaznaczył, że nie dostrzega zasadniczych różnic w postrzeganiu przemian ustrojowych w Polsce. Głosy krytyków, podejmujących ów problem, są właściwie funkcją ich indywidualnego sposobu ujmowania historycznych wydarzeń. Badania szczegółowe, takie jak choćby Diagnoza społeczna wskazują, że poziom zadowolenia obywatelskiego oscyluje wokół 80%. Ostatnie dwadzieścia pięć lat to zdumiewający okres spokoju społecznego (poza falą strajków w 1992 roku). Podobnego okresu – wolności, bezpieczeństwa, prosperity – Polska nie miała od połowy XVIII wieku! Waldemar Kuczyński wyraził swoje oburzenie z powodu kwestionowania tego ewidentnego – jak sam określił – sukcesu i odmawiania Polakom prawa do satysfakcji.

            Andrzej Leder podzielił zapatrywania Waldemara Kuczyńskiego na tendencje jednoznacznie krytyczne wobec procesu transformacji, zwrócił jednak uwagę na perspektywę geopolityczną. Otóż Polska wychodząc z rosyjskiego systemu imperialnego nie wybrała świadomie modelu ekonomicznego, lecz kulturowy. Oznacza to, że transformacja gospodarcza była po prostu sposobem dostosowania się do reguł obowiązujących w grze wolnorynkowej. Pod pozorem wyboru kryła się konieczność. Problemem był natomiast brak świadomości, czym owa brutalna gra jest w swej istocie.

            Waldemar Kuczyński dodał, że przekonanie o utracie poczucia wspólnoty po 1989 roku ma swoje źródło w idealizacji ruchu „Solidarności”. Naturalnie „Solidarność” funkcjonowała znakomicie w sytuacjach konfrontacyjnych, kiedy jednak mijało zagrożenie – zaczynało się klasyczne polskie żmijowisko, czego najlepszym historycznym przykładem jest pierwszy zjazd związku. W chwilach walki „Solidarność” uosabiała cały naród, w okresie normalizacji stawała się społeczeństwem z jego wszelkimi wadami, słabostkami, wewnętrznymi podziałami. W tej chwili Polska potrzebuje intensywnej, kilkudziesięcioletniej, solidnej, mrówczej pracy, dlatego, że sam proces transformacji jeszcze się nie zakończył.

            W czasie dyskusji z publicznością paneliści zmierzyli się z zagadnieniami moralnej odpowiedzialności za przemiany gospodarcze po 1989 roku, rozważali prawdopodobieństwo istnienia odmiennych form transformacji oraz rozmawiali o źródłach polskiej genealogii wspólnotowości.

J.G.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Materiały do pobrania:

Wywiad z Andrzejem Lederem

Wywiad z Davidem Ostem

Rozmowa w TVP Info z Davidem Ostem

Strona Waldemara Kuczyńskiego

 

Materiały seminariów fundacji o latach 90-tych