Aby zapewnić trwałość zdobyczom Unii Europejskiej i sprostać globalnym wyzwaniom naszych czasów, potrzebujemy duchowej jedności Europy, potrzebujemy europejskiego poczucia tożsamości.

Home » Aktualności » Patos i humor

Patos i humor

– Ta książka to spóźniony dług wobec Václava Havla, który po 1989 r. był w Polsce znany i szanowany jako wybitny opozycjonista i polityk, jednakże jego eseje właściwie nie istniały w szerszej świadomości społecznej – powiedział Andrzej S. Jagodziński w trakcie debaty wokół książki Siła bezsilnych i inne eseje.

            18 czerwca w siedzibie „Gazety Wyborczej” odbył się wernisaż wystawy fotograficznej „Václav Havel Občan” („Vaclav Havel Obywatel”) oraz debata wokół książki Siła bezsilnych i inne eseje, która została wydana w ubiegłym roku staraniem Agory, Fundacji Centrum im. Profesora Bronisława Geremka oraz Czeskiego Centrum. W spotkaniu i dyskusji udział wzięli:

bp Václav Malý – były rzecznik Karty 77, obrońca praw człowieka, współzałożyciel Obywatelskiego Forum (Občanské fórum). Odegrał kluczową rolę w aksamitnej rewolucji w Czechosłowacji, w 1989 r. Jest biskupem pomocniczym w Pradze.

Jan Lityński – polski polityk, działacz opozycji w czasach PRL, wielokrotny poseł na RP, obecnie doradca Prezydenta RP ds. kontaktów z partiami i środowiskami politycznymi.

Andrzej S. Jagodziński – tłumacz, publicysta, redaktor, korespondent „Gazety Wyborczej” w Pradze i Bratysławie, obecnie dyrektor Instytutu Polskiego w Bratysławie.

Dyskusję prowadził o. Tomasz Dostatni – dominikanin, publicysta, duszpasterz inteligencji.

            Uczestnicy spotkania opowiadali o swoich wieloletnich kontaktach z Václavem Havlem, który – jak wspomniał bp Václav Malý – mówił o sobie to, czego inni nie byliby w stanie powiedzieć. Był w stanie bardzo wiele poświęcić na rzecz budowy świadomości obywatelskiej. Jako człowiek ciekawy świata, obdarzony ogromnym poczuciem humoru, zarazem jednak rzeczowy i odpowiedzialny stał się z czasem „zdyscyplinowanym cyganem-artystą”, który miewał swoje tajemnice. Był także człowiekiem poszukującym w wierze, często mówił i pisał o transcendencji, o absolutnym horyzoncie, ale w jakimś sensie obawiał się sądów o Bogu osobowym. Paradoksalnie, przywiązanie do idei Boga „personalnego” traktowałby jako utratę cząstki własnej wolności. Intelektualista, który lubił porządek i artysta, w którym tkwiła potrzeba zabawy pragnął – od czasu do czasu – wskazać na siebie jako na zwykłego obywatela.

Jan Lityński podkreślił jak istotna dla działań polskiej opozycji demokratycznej była sytuacja społeczna i polityczna w Czechosłowacji. Eseje Václava Havla stanowiły tu prawdziwą szkołę odpowiedzialnego, wnikliwego, a zarazem pragmatycznego myślenia. Siła bezsilnych – jeden z najistotniejszych szkiców tej tradycji intelektualnej – okazał się szalenie trafną próbą opisu zasad funkcjonowania systemu totalitarnego, który utrzymywał się dzięki istnieniu sfery drobnych, z pozoru nieistotnych kłamstw. Wolność zaczynała się zatem w momencie, gdy obywatelska niezgoda na zakłamanie odnajdywała ujście w przestrzeni działań społecznych. Pisarstwo polityczne Václava Havla – choć związane z określonym momentem historycznym –  jest aktualne do dziś, ponieważ wskazuje na integralność i wagę ludzkiej świadomości. Także wspaniała umiejętność łączenia ze sobą patosu i humoru mogłaby stać się wzorem dla współczesnej publicystyki. Przypomniano, że część działaczy polskiej opozycji (m.in. Zbigniew Bujak) uznawała Siłę bezsilnych za tekst, który ukształtował ich całe życie polityczne i obywatelskie.

Andrzej S. Jagodziński – tłumacz oraz pomysłodawca polskiej edycji esejów Václava Havla – zwrócił uwagę na jego teatralne pasje: W teatrze czuł się jak w domu. Gdyby nie polityka, Vašek pozostałby człowiekiem sztuki i teatru. Był on mistrzem obnażania absurdu komunistycznej mowy. Jego sztuki uświadamiały publiczności, że dystans i humor są bezlitosną bronią przeciw totalitarnej rzeczywistości.

*  *  *

            Debacie wokół książki Siła bezsilnych i inne eseje towarzyszyła wystawa fotograficzna, prezentująca publiczną działalność Václava Havla. Została ona przygotowana staraniem Mirosława Lewandowskiego – mieszkającego od wielu lat w Pradze przedsiębiorcy, a zarazem miłośnika i kolekcjonera dzieł sztuki współczesnej oraz inicjatora wielu artystycznych przedsięwzięć polsko-czeskich.

Siła bezsilnych i inne eseje, wydane jesienią 2011 roku to obszerny wybór najważniejszych tekstów Václava Havla z lat 1969-2009. Publikacja ukazała się nakładem Wydawnictwa Agora przy współpracy z Centrum im. prof. Bronisława Geremka, Czeskim Centrum w Warszawie, miastem Wrocław oraz pod patronatem medialnym Gazety Wyborczej Metra oraz Nowej Europy Wschodniej (NEW).

Jacek Głażewski